Pranajama jest starożytną techniką oddechową, wykorzystywaną w jodze, która od tysięcy lat stanowi fundament praktyki zdrowotnej (zarówno w kontekście zdrowia fizycznego, jak i psychicznego) i duchowej w Indiach. Oddech jest w jodze traktowany jako pewnego rodzaju pomost pomiędzy ciałem a umysłem, tak więc pranajama pozwala nie tylko poprawić zdrowie fizyczne, ale także uzyskać wewnętrzny spokój i harmonię.
Nazwa techniki pochodzi z sanskrytu, jest połączeniem dwóch członów: „prana” — oznaczającego życiową energię i „ayama” — oznaczającego kontrolę, opanowanie, regulację. W praktyce pranajama jest sztuką świadomego oddychania, która ma nie tylko dostarczać organizmowi niezbędnego do życia tlenu, ale także regulować przepływ życiowej energii — prany — w ciele człowieka.
Co to jest pranajama i dlaczego warto ją praktykować?
Jak mówi wyjaśniona wyżej nazwa — pranajama jest techniką świadomego sterowania oddechem, która skutkuje harmonią pomiędzy ciałem, umysłem a emocjami i wewnętrznym światem duchowym. Praktykowanie pranajamy to nauka oddychania w zrównoważony sposób, oddychania głębiej i pełniej.
Korzyści płynące z regularnego stosowania techniki pranajamy to między innymi redukcja stresu, obniżenie napięcia emocjonalnego, poprawa koncentracji, większa jasność umysłu, większy poziom energii, regulacja ciśnienia krwi i pracy mięśnia sercowego i wzmocnienie układu odpornościowego. Znajomość pranajamy znacząco usprawnia praktykę jogi — zarówno ćwiczenie asan, jak i medytację.
Pranajama — najpopularniejsze techniki
W praktyce pranajamy istnieje ogrom technik oddechowych. Każda z nich jest ukierunkowana na inne działanie, ma inny cel. Poniżej przedstawimy techniki, które są najczęściej stosowane i pokrótce opisujemy, jak działają.
-
Ujjayi — oddech zwycięski. Ta technika oddechowa polega na pobieraniu powietrza przez nos, przy delikatnie zwężonym świetle gardzieli. Ujjayi wywołuje charakterystyczny szumiący dźwięk. Oddech zwycięski sprzyja koncentracji i działa kojąco na umysł, pozwala się wyciszyć.
-
Kapalabhati — świetlisty oddech czaszkowy. Technika kapalabhati opiera się na wykonywaniu dynamicznych, rytmicznych, krótkich wydechów przez nos, z jednoczesną aktywacją mięśni brzucha. Świetlisty oddech czaszkowy oczyszcza drogi oddechowe i dodaje energii.
-
Bhastrika — oddech kowadła. Polega na wykonywaniu mocnych, rytmicznych, pełnych cykli oddechowych (wdech i wydech) przez nos. Prawidłowo wykonywana technika powinna widocznie angażować całą klatkę piersiową. Bhastrika pobudzia ciało i umysł, jest naturalnym zastrzykiem energii.
W praktyce pranajamy najważniejsze jest to, żeby nauczyć się kontroli nad swoim oddechem. Wdech i wydech muszą być od siebie oddzielane z pełną świadomością i zaangażowaniem umysłu w cykl oddechowy. Ponadto oddech powinien być prowadzony równomiernie. Prawidłowo wykonywane starożytne techniki oddechowe pomagają osiągnąć głęboki relaks, wznieść się na wyżyny koncentracji oraz zwiększyć świadomość ciała i umysłu.
Najlepiej jest wykonywać techniki oddechowe rano lub wieczorem, kiedy żołądek jest pusty. Podczas pranajamy trzeba przyjąć wygodną pozycję siedzącą, zachowując prosty i wydłużony kręgosłup — podobnie jak podczas medytacji. Cała świadomość powinna być skupiona na oddychaniu. Na początek dobrze jest wybrać proste techniki i praktykować stosunkowo krótko, ale regularnie — kilka minut dziennie pozwoli Ci dojść do wprawy i przejść do bardziej zaawansowanych technik.
Pranajama jako narzędzie do oczyszczania i równoważenia energii
Wymienione wyżej techniki są tylko częścią całego zestawu oddechów. Istnieją jeszcze inne popularne typy oddychania, które z kolei mają na celu równoważenie energii życiowej w ciele. Oto one:
-
Surya Bhedana — oddychanie tylko i wyłącznie przez prawe nozdrze. Oddech przez prawą dziurkę nosa pobudza, dodaje dynamiki, aktywizuje energię słoneczną („surya” oznacza słońce).
-
Chandra Bhedana — oddychanie tylko i wyłącznie przez lewe nozdrze. Oddech przez lewą dziurkę nosa uspokaja, wycisza, aktywuje energię księżycową („chandra” oznacza księżyc).
-
Nadi Shodana — oddychanie naprzemiennie przez prawe i lewe nozdrze. Ta praktyka jest jedną z najważniejszych technik oczyszczających oraz równoważących energię w ciele i umyśle. Nazywa się ją oczyszczaniem kanałów energetycznych.
Jak pranajama wpływa na układ nerwowy i zdrowie?
Świadomy oddech bezpośrednio wypływa na AUN (autonomiczny układ nerwowy), ponieważ aktywuje układ parasympatyczny (przywspółczulny). Funkcją układu przywspółczulnego jest np. spowolnienie oddechu i akcji serca — to część układu nerwowego, która odpowiada za stan relaksacji i regenerację. Takie działanie pranajamy skutkuje obniżonym wydzielaniem hormonów stresu i ogólną poprawą samopoczucia.
Pranajama a ciśnienie krwi — co mówią badania?
Wyniki badań naukowych nad pranajamą wykazują, że regularna praktyka może wspomóc pracę układu sercowo-naczyniowego, może wspomagać regulację ciśnienia krwi i doprowadzić do jego obniżenia. Biorąc to pod uwagę, można wywnioskować, że pranajama to praktyka, która może realnie przyczynić się do profilaktyki chorób układu krążenia.
Hatha joga i pranajama idą w parze
Hatha joga i pranajama są nierozerwalnie złączone. Hatha joga to styl skupiony na osiąganiu równowagi pomiędzy ciałem a umysłem. Wykorzystanie technik pranajamy w hatha jodze polega na łączeniu ich z asanami oraz wykonywaniu ich oddzielnie — taka praktyka pozwala osiągnąć pełniejsze doświadczenie jogi. Świadomy oddech pomaga wyciszyć ciało po intensywnych pozycjach jogi i przygotować umysł do głębokiej medytacji.
Podsumowanie
Pranajama to sztuka świadomego zarządzania energią życiową poprzez oddech. Techniki oddechowe, takie jak Ujjayi, Bhastrika, Kapalabhati czy Nadi Shodana, pomagają oczyścić organizm, mają pozytywny wpływ na układ nerwowy oraz układ krążenia. Pranajama pozwala osiągnąć głęboki spokój, zrównoważyć emocje i poprawić ogólne samopoczucie.
